โรคเก๊าต์ (GOUT)
โรคเก๊าต์ (GOUT)
โรคเก๊าต์ เกิดจากการสะสมของผลึกยูริกในข้อ เป็นเวลานานทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังของเยื่อบุรอบข้อ พังผืดหุ้มข้อ เส้นเอ็น กล้ามเนื้อรอบๆข้อ และข้อเกือบทุกแห่งของร่างกาย มีอาการปวด บวม แดง ร้อน บริเวณข้อ นอกจากนี้ ยังมีการสะสมของผลึกแคลเซียมไพโรฟอสเฟส ไดไฮเดรต (PYROPHOSPHATE DIHYDRATE : CPPD) หรือ ที่เรียกว่า เก๊าต์เทียม (PSEUDOGOUT) ซูโดเก๊าต์
สาเหตุการเกิดโรคเก๊าต์ แพทย์แผนปัจจุบัน โรคข้ออักเสบอาจเกิดจากการเสื่อมสภาพตามปกติของข้อต่อ (เช่น โรคเข่าเสื่อม) หรือจากการบาดเจ็บ การอักเสบ การติดเชื้อ หรือไม่ปรากฏสาเหตุแน่ชัด อาการข้อต่ออักเสบโดยทั่วไป จะเรียกว่า โรคข้ออักเสบ และ มีสาเหตุเกิดทั้งจากเชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา และเชื้อไวรัส หรือผลพวงที่เกิดจากการเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เกิดได้กับทุกคน
แพทย์แผนไทย ในส่วนของแพทย์แผนไทย โรคข้ออักเสบมีลักษณะคล้ายกับโรคลมจับโปง ลมประโคมหิน (บวมไปทุกข้อ ทุกลำ) ที่เกิดจากไข้ประดง 13 จำพวก ไข้ประดง เป็นไข้กาฬแทรกไข้พิษ บางคัมภีร์กล่าวไว้มี 8 จำพวกบ้าง 13 จำพวกบ้าง แต่มีอาการจับคล้ายคลึงกันคือ มักทำพิษให้ปวดศีรษะ ตัวร้อนเป็นเปลว ร้อนในกระหายน้ำ ให้เมื่อยทุกข้อทุกลำ บางทีให้ชักกระตุก บางทีให้แข้งขาฟกบวม บางทีจับเป็นแท่งๆ กินอาหารมิได้ นอนไม่หลับ
ลักษณะอาการของโรค ข้ออักเสบทั้งหมดจะมีอาการปวด ซึ่งรูปแบบการปวด จะแตกต่างกันตามชนิดของข้ออักเสบ ซึ่งระยะเริ่มแรกจะมีอาการดังต่อไปนี้ ข้อต่อแห่งหนึ่งบวม หรือข้อต่อหลายแห่งบวมพร้อมกัน
มีอาการข้อติดเป็นเวลานานเมื่อตื่นนอนตอนเช้าปวดและกดเจ็บตามข้อต่อต่างๆ
เป็นๆ หายๆ และเคลื่อนไหวข้อต่อไม่ได้ตามปกติ
ข้อต่อบวม แดง ร้อน
เป็นไข้โดยไม่ทราบสาเหตุ น้ำหนักลด หรืออ่อนเพลีย เพราะปวดข้อ
ถ้ามีอาการดังกล่าวข้อใดข้อหนึ่งเป็นครั้งแรก และเป็นเวลานานกว่า 2 สัปดาห์ ควรไปพบแพทย์ และควร แยกโรคข้ออักเสบ แต่ละชนิดออกจากกัน เพื่อการรักษาที่ถูกต้อง ซึ่งผลจากโรคข้อเสื่อมอาจทำให้พิการได้ แต่พบน้อยมาก บางรายที่ข้อต่อสะโพกและหัวเข่าเสื่อมมากอาจต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อต่อ
โรคเก๊าต์ เป็นโรคปวดข้อชนิดหนึ่ง ซึ่งเกิดจากการรวมตัวกัน ของกรดยูริกภายในข้อ ที่มีปริมาณกรดยูริกสูง เกิดขึ้นเนื่องจากความผิดปกติในการเผาผลาญ สารพิวรีน(PURINE) ทำให้กรดยูริกในเลือดสูงขึ้น และตกตะกอนภายในข้อ หรือระบบทางเดินปัสสาวะ ทำให้มีอาการปวดข้อ หรือนิ่วของระบบทางเดินปัสสาวะได้ พบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง 9 – 10 เท่า และมักพบในเพศหญิงวัยหมดประจำเดือนไปแล้ว 5 – 10 ปี และเป็นโรคถ่ายทอดทางพันธุกรรม
อาการของโรคเก๊าต์
เจาะเลือดพบกรดยูริกสูงกว่าปกติ ค่าปกติไม่เกิน 7มก./ดล.
ข้ออักเสบมีอาการปวด บวม แดง ร้อนบริเวณข้อ มักเป็นรุนแรง เป็นๆหายๆ เป็นได้กับทุกข้อ แต่พบมากที่ข้อหัวแม่เท้า
พบนิ่วของระบบทางเดินปัสสาวะ พบก้อนขาวเรียกว่า โทไฟ (TOPHI) เกิดจากการสะสมของผลึกยูเรต (URATE) ซึ่งเกิดจากการตกตะกอนของกรดยูริก (URIC ACID) ในเนื้อเยื่อรอบข้อ เช่น เส้นเอ็น กระดูกอ่อน (พบบ่อยที่ใบหู) หรือตามข้อต่างๆ
ผู้ป่วยที่เป็นโรคเก๊าต์เกือบทุกราย จะมีกรดยูริกในเลือดสูง ร่วมกับอาการดังกล่าวข้างต้น ผู้ที่เจาะเลือดแล้วพบว่ามีกรดยูริกในเลือดสูง แต่ไม่มีอาการปวดข้อ หรือเจาะข้อไม่พบผลึกของเกลือยูเรตในน้ำไขข้อ และในข้อไม่ควรเรียกว่า โรคเก๊าต์ อาจจะเป็นแค่กรดยูริกในเลือดสูงเท่านั้น ซึ่งโดยปกติแล้ว ร่างกายจะได้กรดยูริกมาจาก 2 แหล่ง คือ
ร่างกายสังเคราะห์ขึ้นเอง โดยการสลายตัวของเซลล์ตามอวัยวะต่างๆ แต่ในบางคนที่ป่วยเป็นโรค เช่น มะเร็งเม็ดเลือดขาว ธาลัสซีเมีย จะทำให้มีการสลายของเซลล์ในร่างกายที่มากผิดปกติ
จากการกินอาหารที่มีสารพิวรีนสูง ซึ่งสารชนิดนี้เมื่อกินเข้าไปแล้ว จะย่อยสลายกลายเป็นกรดยูริก ซึ่งสารพิวรีนนี้พบมากใน เนื้อสัตว์ปีก เช่น เนื้อไก่ เครื่องในสัตว์ ถั่วต่างๆ ปลาทะเลตัวเล็ก ยอดผักต่างๆ และของหมักดอง
ระยะอาการของโรคเก๊าต์ มี 3 ระยะ
ระยะที่หนึ่ง มักมีอาการปวดรุนแรง อย่างทันทีทันใด มักพบอาการปวดที่หัวแม่เท้าก่อน อาการมักเกิดขึ้นภายหลัง การกินอาหารที่มีแคลอรี่สูงมากๆ การดื่มเหล้ามาก หรือการสวมรองเท้าที่คับแน่น บริเวณผิวหนังตรงข้อที่อักเสบ จะตึงร้อน เป็นมัน ผู้ป่วยมักจะมีไข้ หนาวสั่น อ่อนเพลีย มีเม็ดเลือดขาวสูง อาการ จะค่อยๆดีขึ้น ใน 2 – 3 วัน และหายไปเองในระยะ 5 – 7 วัน
ระยะที่สอง เป็นระยะที่ไม่มีอาการแสดง แต่กรดยูริกในเลือดมักสูง และอาการอักเสบอาจเกิดขึ้น อีก จนถึงขั้นเรื้อรัง อาจมีอาการเป็นระยะๆ เนื่องจากมีผลึกยูเรตเป็นจำนวนมาก สะสมอยู่ในข้อกระดูก เยื่ออ่อนของข้อต่อ และบริเวณเส้นเอ็นรอบข้อ ทำให้เกิดโรคข้อกระดูกเสื่อม เมื่อเป็นมากขึ้น จะมีการสะสมของ ผลึกนี้ ที่เยื่อบุภายในปลอกหุ้มข้อ และเกิดปุ่มขึ้นที่ใต้ผิวหนัง มักเริ่มที่หัวแม่เท้า และปลายใบหูก่อน ข้อที่มีผลึกยูเรตเกาะปลอกหุ้มข้อ อาจเปลี่ยนแปลงจนผิดรูป และเกิดความพิการที่ข้อกระดูกนั้น
ระยะที่สาม อาการแทรกซ้อน พบว่า ร้อยละ 25 ของผู้ป่วยข้ออักเสบเฉียบพลันจากเก๊าต์ มักมีนิ่วในไตร่วมด้วย ผลึกยูเรตอาจสะสมอยู่ในส่วนต่อมหมวกไต ทำให้มีอาการเลือดออกทางปัสสาวะ ถ้ามีการสะสมในไตมากๆ จะขัดขวางการทำงานของไต หรือทำลายเนื้อไต ไตจะเสื่อมจนทำให้เกิดภาวะไตล้มเหลวในที่สุด
คนที่เป็นโรคเก๊าต์ ถ้าไม่ได้รับการรักษาอาการจะค่อยๆ กำเริบโดยเจ็บปวดที่ข้อเดิมก่อน แล้วจะเป็นที่ข้ออื่นๆตามมา จนกระทั่งเป็นเกือบทุกข้อทั่วร่างกาย อาการปวด จะถี่ขึ้นและนานขึ้น จนเกิดอาการปวด ตลอดเวลา ถ้าควบคุมไม่ได้ จะพบว่า ข้อที่เคยอักเสบบ่อยๆ จะกลายเป็นปุ่มก้อนขึ้นมา เรียกว่า “ปุ่มโทฟัส (TOPHUS)” เนื่องจากการสะสมของกรดยูริกภายในข้อจำนวนมาก จนบางครั้ง ข้อที่ปวดนั้น เกิดการแตกออก และเป็นสารขาวๆ คล้ายชอล์กหรือยาสีฟัน
แนวทางการรักษา แพทย์แผนปัจจุบัน ใช้ยาต้านการอักเสบทั้งแบบฉีด และแบบเม็ด มีทั้งกลุ่มสเตียรอยด์ และไม่มีสเตียรอยด์ (NSAIDs) กลุ่มเอ็นเสด และจะใช้เวลาในการรักษายาวนานตามอาการหนักเบาของโรค ซึ่งอาจจะส่งผลกระทบต่อการทำงานของไตได้
แพทย์แผนไทย จะใช้สมุนไพรตำรับ ไปในทางรสขม มีฤทธิ์ไปทางเย็น และสมุนไพรกลุ่มชำระน้ำเหลือง และใช้สมุนไพรภายนอกทั้งสมุนไพรใช้พอก สมุนไพรใช้ทา เพื่อลดความร้อนระบายลมออกจากข้อ